Make your own free website on Tripod.com

Allgriechischer Vlachischer Verein in Augsburg und Bezirk Schwaben e.V.

historical research II

Home
our association
activities
dancing chorus
historical research
historical research II
statute of the association
photo album
up-to-date
links
contact us
pindos107,7

Σε αυτήν τη σελίδα θα βρείτε περισσότερες πληροφορίες για την ιστορία των Βλάχων.

Η ιστορία του Περιβολίου

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η πληροφορία του F.Pouqueville για το βυζαντινό παρελθόν του Περιβολίου . Αναφέρει λοιπόν πως, πριν την οθωμανική κατάκτηση, το χωριό ήταν μετόχι, δηλαδή περιουσία της εκκλησίας της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη . Έτσι , αν και δεν μπορούμε να γνωρίζουμε από πού ακριβώς άντλησε αυτή την πληροφορία, ώστε να τη θεωρήσουμε βάσιμη, θα μπορούσαμε να υποθέσουμε πως το Περιβόλι προϋπήρχε της οθωμανικής κατάκτησης και πως ήταν ένας από τους παλαιότερους βλάχικους οικισμούς της Πίνδου. Επιπλέον, θα μπορούσαμε να υποθέσουμε πως, από τους βυζαντινούς ακόμη χρόνους, απολάμβανε κάποιο προνομιακό καθεστώς. Με αυτή την υπόθεση της παλαιότητας του πρωταρχικού οικιστικού πυρήνα του Περιβολίου φαίνεται πως συνηγορούν και κάποιες μεταγενέστερες απόψεις σχετικές με το όνομα του χωριού και την οικιστική απαρχή του. Το Περιβόλι ίσως είναι οικιστική εξέλιξη κάποιου ρωμαϊκού φρουρίου με το όνομα Πέρβυλα, που είχε επισκευάσει ο Ιουστινιανός και το οποίο φέρεται να λειτουργούσε ως στρατιωτικός σταθμός ή φρούριο που έλεγχε τη διάβαση της Πίνδου πάνω από τον αυχένα «Φάγκου Βίμιτου», στα δυτικά του Περιβολίου. Το όνομα Πέρβυλα ίσως να προήρθε από τις παλαιότερες ονομασίες Υπερβολή, που σημαίνει αυχένας, ή Περιβολή , που σημαίνει οχύρωμα ή περιφερειακό και ανεξάρτητο φρούριο. Το φρούριο που φέρεται να ανακαινίστηκε την εποχή του Ιουστινιανού και που ίσως υπήρχε ήδη από πολύ παλαιότερους χρόνους, είναι πιθανό να προσέλκυσε κάποιον αριθμό κατοίκων, καθώς οι Ρωμαίοι-Βυζαντινοί παραχώρησαν προνομιακό καθεστώς στους ανθρώπους που ήταν επιφορτισμένοι με τη φύλαξη των σημαντικών διαβάσεων , όπως αυτής ανάμεσα στην Ήπειρο και τη Μακεδονία. Σύμφωνα με μία από τις απόψεις για την απώτερη καταγωγή των Βλάχων, οι Ρωμαίοι στρατιώτες, οι Armati, όχι απαραίτητα και ρωμαϊκής καταγωγής, ήταν αυτοί που φύλαγαν τις διαβάσεις και αυτοί που πιθανά στάθηκαν από τα πρώτα υποστρώματα της γέννησης των Βλάχων. Ωστόσο, η θεωρία αυτή για την καταγωγή των Βλάχων ίσως δύσκολα μπορεί να ξεπεράσει το πρόβλημα της αέναης παρουσίας των πιθανά λατινόφωνων Armati στην Πίνδο, αν και ο Pouqueville αναφέρει κάποια πιθανή διασύνδεσή τους με μία αυτοκρατορική ρωμαϊκή –βυζαντινή στράτα που διέσχισε την Πίνδο, κάπου κοντά στο Περιβόλι.
Το καλοκαίρι του 1914 – το πρώτο μετά την απελευθέρωση – ο ζήλος των Περιβολιωτών για την ιδιαίτερη Πατρίδα τους συγκέντρωσε τους περισσότερους, από κάθε άλλη φορά, κατοίκους. Ο νόμιμος πληθυσμός που ενεγράφηκε τότε στα δημοτολόγια, κατά την πρώτη απογραφή, έφτασε τους 7.658 .Και δεν είχαν συγκεντρωθεί όλοι οι Περιβολιώτες, γιατί οι περισσότεροι δεν είχαν στέγη.

Καρφωμένο στο κέντρο της Πίνδου, στη Δυτική άκρη της Μακεδονίας, επάνω στη «Βασιλική Στράτα» των Ρωμαίων και των Βυζαντινών και στη διάβαση του Φάγκο Βίμιτο, στην καρδιά της πιο πολυτάραχης περιοχής της Βορείου Ελλάδας, από το ένα μέρος έλεγχε την επικοινωνία Ηπείρου και Μακεδονίας, και από το άλλο στάθηκε βράχος αντιστάσεως στα κύματα των Αλβανικών ορδών, στις οποίες , όχι μια φορά, ανέκοψε την διείσδυσή τους προς την Δυτική Μακεδονία και τον σιτοβολώνα της Θεσσαλίας.

Σύμφωνα με τα όσα αναφέραμε ως τώρα, το Περιβόλι συγκροτήθηκε αρχικά από τους μικρούς οικισμούς, πριν από πολλούς αιώνες, για την φρούρηση και τον έλεγχο της διαβάσεως της Πίνδου. Πότε ακριβώς συγκροτήθηκε δεν μπορούμε να το ξέρουμε. Αν δεν έγινε επί Μακεδονικής εποχής, όταν και τότε επί Φιλίππου υπήρχαν μεθοριακά φρούρια, όπως το Πήλιο, ο Πυλών κ.ά., συγκροτήθηκε οπωσδήποτε αμέσως μετά την Ρωμαϊκή κατάκτηση. Τότε διαμορφώθηκε και η λατινογενής γλώσσα στους κατοίκους του.

Το αρματολίκι της Πίνδου παρουσιάζεται εν δράσει από τα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας (1432). Δεν ξέρουμε όμως αν έδρασε σαν αντίσταση κατά του κατακτητή ή σαν θεσμός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, για την φρούρηση της «Βασιλικής Στράτας» και της διαβάσεως Φάγκο Βίμιτο.
Πάντως η βασική του έδρα καταφυγής όταν διωκόταν από τον κατακτητή ήταν η Βάλια Κάλντα, τοποθεσία του Περιβολίου, όπου και ο οικισμός Καλύβια Βάλια Κάλντας.
Η Βάλια Κάλντα κατέληξε να είναι στους αιώνες της Τουρκοκρατίας το κυριότερο και ασφαλέστερο λημέρι των κλεφτών και των αρματολών της Πίνδου, αλλά και το συνηθισμένο κρησφύγετο των ληστών μετά την απελευθέρωση , έως τα 1926, όταν εξέλιπε οριστικά η ληστεία στην Δυτική Μακεδονία.
Στην αρχή του αιώνα παρουσιάζεται ο Ντήμας Δούκας ή καπετάν-Δούκας. Υπήρξε ο τελευταίος απόγονος μιας μεγάλης οικογένειας αγωνιστών και καπεταναίων , κλεφτών και αρματολών , η οποία προσέφερε όλα τα μέλη της στον αγώνα.
Ο Νάσο-Μάνταλος (Αθανάσιος Κυριάκου Παπαποστόλου) ανήκε σε μια οικογένεια, που πάντοτε- από τον ΙΗ’ αιώνα μέχρι την απελευθέρωση – είχε μέλη της στο «κλαρί» , σαν κλέφτες ή αρματολούς και άλλα σαν ιερείς ή και μοναχούς.

Από το άλλο μέρος , στο Βελεστίνο, όπου η σημαντικότερη αποικία των Περιβολιωτών, θα παρουσιασθεί και θα δράσει ο Ρήγας Φεραίος, για να μαρτυρήσει στα 1798 , ενώ οι Περιβολιώτες θα πληρώσουν το κήρυγμα του συμπατριώτη τους με αίμα και καταστροφές.

Εκεί, στη Νότια πλαγιά της ακροπόλεως των Φερών , λίγες εκατοντάδες μέτρα από την Παναγία, ήταν το σπίτι του Περιβολιώτη Κώστα Κυρατζή , όπου κάποια ημέρα του 1757 γεννήθηκε ο Αντώνιος Κυρατζής , ο Εθνομάρτυρας Ρήγας ο Βελεστινλής , όπως ο ίδιος ήθελε να αποκαλείται ή ο Ρήγας Φεραίος, όπως τον αποκάλεσαν οι μετέπειτα ιστορικοί και λογοτέχνες.
Γκόγκο-Μίσιος, ο Βράκας από το Περιβόλι, αρχηγός των Περιβολιωτών κλεφτών ο Ζιώγας(Γεώργιος Σκουτέρης), ο Νάσο –Μάνταλος ο Β’ .
Στη δράση αυτή αναφέρονται πολλοί Περιβολιώτες, κλέφτες και αρματολοί , όπως ο Χρίστος Λεπενιώτης (Ζήσης Θεοδώρου), ο Ζήσης Βράκας, ο Ντίνος Σαράντης( που πήρε το ψευδώνυμο Καπετάν-Πέρδικας), ο Κολούσιος Λαχτάρας (Νικόλαος Λαϊτσος), ο Στέργιος Μπαλατσός κ.ά.Περιβολιώτης οπλαρχηγός ο Γεώργιος Τσιουκαντάνας.

Συνεταιρισμοί υλοτόμων για την εκμετάλλευση των δασών καταρτίστηκαν και υδροπρίονα πολλά λειτούργησαν (μέχρι τα 1930 στην περιοχή Περιβολίου λειτουργούσαν 29 υδροπρίονα).

Οι Περιβολιώτες δεν είχαν μεγάλη τάση στο να ξενιτεύονται ,μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα. Γιατί ο Περιβολιώτης , κατά την έκφραση του Κρυστάλλη , «ούτε πεινά ούτε πένεται». Και ολιγαρκής και λιτοδίαιτος ήταν και είναι . Πάντοτε εύρισκε στον τόπο του τον τρόπο να κερδίζει τίμια το ψωμί του. Ζητιάνος ή ξενοδουλευτής Περιβολιώτης δεν αναφέρεται πουθενά. Γι’ αυτό, κατά την περίοδο που περιγράφουμε, αλλά και μέχρι την απελευθέρωση σχεδόν , πολύ λίγοι Περιβολιώτες πήγαν στα ξένα, που κι αυτοί ξενιτεύτηκαν εκεί από ειδική αιτία ή για την εξυπηρέτηση συγκεκριμένου σκοπού.

Οι Βλάχοι της Ξάνθης

Ν. Ξηροτύρης, καθηγητής ΔΠΘ: «Οι Βλάχοι αποτελούν την μοναδική «μειονότητα» της Ελλάδος, η οποία ποτέ δεν ζήτησε να αναγνωριστεί σαν μειονότητα».
«Καλώς ανταμωθήκαμεν εμείς οι ντερτιλήδες,
να κλάψουμε τα ντέρτια μας και τα παράπονά μας…», τραγούδι των Βλάχων όταν αντάμωναν τις γιορτές και Κυριακές και καλωσόρισμα της κας Χαρίκλειας Μαργαριτοπούλου στο 6ο διήμερο, Σεμινάριο Λαογραφίας & Βλάχικων Παραδοσιακών χορών, που διοργάνωσε η Πανελλήνια Ομοσπονδία Πολιτιστικών Συλλόγων Βλάχων και ο Πολιτιστικός Σύλλογος Βλάχων Θράκης, και φέτος φιλοξένησε η πόλη μας στην αίθουσα του Εργατικού Κέντρου.
«Αντάμωσαν» και είπαν τα ντέρτια τους και τα παράπονά τους, μεταφέροντας τον αέρα της Ηπείρου, «αγκαλιάς» των Βλάχων, μίλησαν στη γλώσσα τους , τη δημώδη λατινική, ανέδειξαν την ιδιαίτερη πολιτιστική τους κουλτούρα, ανέλυσαν την ιστορία του «Βλαχικού» θέματος, τις ιδιαιτερότητές τους, αλλά και την πολιτιστική και κοινωνική προσφορά τους, στα μέρη όπου μετανάστευσαν.
Μεγάλη ήταν η συμμετοχή από Βλάχους της Ξάνθης και των εκπροσώπων φορέων ενώ έγινε ανταλλαγή πλακέτας από τον Αντιδήμαρχο κ. Φωτιάδη και «λαβάρου» από τον πρόεδρο της Ομοσπονδίας κ. Αδάμ.
Μεταξύ άλλων εκφωνήθηκαν αξιόλογες ομιλίες όπως: του καθηγητή του ΔΠΘ κ. Ξηροτύρη, ο οποίος εξέθεσε τα νεότερα αποτελέσματα της έρευνας της «Γενετικής δομής των Βλάχων», του κ. Κουκούδη, συγγραφέως που αναφέρθηκε στους «Βλάχους στα Ανατολικά του Αξιού», της κας Μαργαριτοπούλου, προέδρου του Περιφερειακού τμήματος του Ερυθρού Σταυρού Ξάνθης, για την «Ιστορία των Βλάχων της Ξάνθης», ενώ ο κ. Αυδίκος μέλος τους Δ.Σ της Π.Ο.Π.Σ. Βλάχων μίλησε για τον «Τσάμικο και τον αυτοσχεδιασμό του Κορυφαίου».
Σκοπός του σεμιναρίου, ήταν αφ’ ενός η διατήρηση της παράδοσης αλλά και η γνώση της καταγωγής των Βλάχων, μέσα από την αναζήτηση των καταβολών τους.
Βλαχική «μειονότητα»;
Ενδεικτικό και πολύ ενδιαφέρον είναι το απόσπασμα της ομιλίας του κ. Ξηροτύρη που παραθέτουμε: «Η αναζήτηση των καταβολών μας, για λόγους πολιτικής ανοησίας, φόβου, ποτέ δεν είχε το εύρος και την έκταση που έπρεπε να έχει. Οι Βλάχοι αποτελούν την μοναδική «μειονότητα» της Ελλάδος, η οποία ποτέ δεν ζήτησε ποτέ να αναγνωριστεί σαν μειονότητα. Ήταν μια πολιτική πράξη του Βενιζέλου, χωρίς λόγο θέλοντας να εξυπηρετήσει τους Ρουμάνους, ώστε να είναι σύμφωνοι να πάρει η Ελλάδα τα νησιά του Αιγαίου και τη Θράκη. Γιατί ο Βενιζέλος έκανε μια τέτοια ενέργεια, αν σκεφτεί κανείς ότι οι χρηματοδότες του και φίλοι του ήταν οι μεγαλέμποροι και εκατομμυριούχοι Βλάχοι της εποχής εκείνης και οι οποίοι δέχτηκαν και στήριξαν την απόφασή του;
Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε γιατί το έκανε αυτό ο Βενιζέλος. Όλα μπορεί να τα πει κανείς γι’ αυτόν. Αλλά όχι ότι ήταν προδότης. Ήταν ο άνθρωπος για τον οποίο οφείλουμε την παρουσία μας εδώ. Μια ερμηνεία ίσως θα ήταν ότι ήταν τόσο σίγουρος για τον πατριωτισμό των Βλάχων, ώστε τους χρησιμοποίησε με τη σιγουριά ότι τίποτε δεν μπορεί να συμβεί. Όμως η πολιτική δεν είναι πάντα, όπως την θέλουμε και έτσι δημιουργήθηκε το «Βλαχικόν» θέμα το οποίο ταλαιπωρεί εδώ και 100 χρόνια την πολιτική ζωή. Ένα ψευδοθέμα γιατί ουσιαστικά θα μπορούσε κανείς φτάνοντας σε …ακραίες καταστάσεις να πει πως «Όλοι οι Έλληνες είναι Βλάχοι».
Αυτό ο κ. Ξηροτύρης το τεκμηρίωσε καταθέτοντας ιστορικές πηγές του Ιωάννη του Λυδού που λέγει ότι η πνευματική ζωή στην Ελλάδα είναι λατινόφωνη(;): «Αλλά και οι επαναστάσεις εναντίον των Τούρκων πάντα γίνονταν από Βλάχους….Οι Βλάχοι της Ελλάδος πάντα χρησιμοποιήθηκαν ως πολιτικό όπλο γιατί δεν είχαν στερεωμένη εθνική συνείδηση».
Στην μεθοδευμένη «εκστρατεία» έγερσης θέμα καταπιεσμένης Βλαχικής μειονότητας αναφέρθηκε ο κ. Ξηροτύρης, από διάφορα κέντρα με εκδόσεις αλλά και από τους Ρουμάνους που θεωρούν τους Βλάχους μια ξεχωριστή οντότητα που πρέπει μέσα στα πλαίσια της Ε.Ε. να αναγνωριστούν σαν μειονότητα και να τύχει προστασίας. Και αυτή η «κατασκευή» μειονότητας βρίσκει έδαφος από την αδράνεια και δημιουργούνται προβλήματα. Επίσης απ’ την άλλη μεριά επεσήμανε ότι χάνεται η Βλάχικη γλώσσα που είναι η δημώδης λαιτινική, ένα πολιτισμικό κατάλοιπο εξαιρετικά σημαντικό.
Για να εξηγηθεί η πορεία αυτής της ανθρώπινης ομάδας διενεργήθηκε η γονιδιακή έρευνα, τα αποτελέσματα της οποίας αποδεικνύουν το συγγενές γονιδιακό υλικό με τους Σαρακατσάνους, αλλά λίγα συγγενή στοιχεία, με τους άλλους Έλληνες. Επομένως οι δύο αυτές οι ομάδες έχουν πολλά κοινά, όπως κοινή καταγωγή από την περιοχή της Ηπείρου.
Η κα Μαργαριτοπούλου ξετύλιξε σαν κουβάρι και σαν παραμύθι την παρουσία του Βλαχόφωνου Ελληνικού στοιχείου γενικά στο χώρο της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης και ιδιαίτερα στην Ξάνθη. Η αναφορά της αυτή βασίστηκε σε σχετική βιβλιογραφική έρευνα, αλλά και σ’ ένα προσωπικό αρχείο που ανακάλυψε στο σεντούκι του σπιτιού της. Κατέθεσε τα ιστορικά γεγονότα, τους χώρους μετοικεσίας των Βλάχων και την πολιτιστική και κοινωνική προσφορά τους στην Θράκη.
Ο κ. Αυδίκος μιλώντας για το αυτοσχεδιασμό του κορυφαίου στον τσάμικο τονίζει: «Ο κορυφαίος πρέπει να βιώνει το τραγούδι και ανταποκρίνεται στο ύφος αυτού και δεν θα πρέπει να παρασύρεται από υπερβολές. Πρέπει να εκστασιάζεται, αλλά να μην επιδίδεται σε κατάχρηση κινήσεων».
Το θεματικό παζλ του σεμιναρίου πλαισιώθηκε από τις γυναίκες της Μηλιάς Ηπείρου, που με τις παραδοσιακές τους φορεσιές, για τις μεγαλύτερες ήταν η νυφική τους αφού υπήρχαν γυναίκες ηλικίας από 40 – 78 χρονών, χόρεψαν τους ιδιόμορφους αργόσυρτους, αρχοντικούς Βλάχικους χορούς, «μιλώντας» με τον πιο εύγλωττο τρόπο για τις καταβολές τους, την ιστορία τους, την κουλτούρα τους.
Μαριάννα Ξανθοπούλου

Για περισσότερες έρευνες, κοιτάξτε στο:

Stoixeia gia tous Vlachous

vlacha.jpg

tsolias.jpg

vlacha2.jpg

Allgriechischer Vlachischer Verein in Augsburg und Bezirk Schwaben e.V. Höchstetterstr. 9, 86154 Augsburg. Tel: 0821 422425. e-mail: vlachoi_augsburg@yahoo.de

Πανελλήνιος Βλάχικος Σύλλογος Άουγκσμπουργκ και περιοχής Σβάμπεν α.Σ.